Πρωτογενής Πρόληψη

Ο στόχος της πρωτογενούς πρόληψης είναι να αναιρεθεί η παθογόνος διαδικασία από το πρώτο της στάδιο, δηλαδή να αποφευχθεί η έκθεση ανθρωπίνων πληθυσμών σε κάποιο γνωστό παράγοντα κινδύνου, έτσι ώστε να αποφευχθεί τελικά η ίδια η εμφάνιση της νόσου. Με άλλα λόγια είναι η ιδανική πρόληψη εφόσον η συνεπής και συνεχής εφαρμογή της θα οδηγούσε σε έλεγχο της επίπτωσης των νοσημάτων και την προστασία της υγείας του πληθυσμού.

Ο έλεγχος και η απομάκρυνση των παραγόντων κινδύνου από το ανθρώπινο και φυσικό περιβάλλον επιτυγχάνονται με την υλοποίηση στόχων, κριτηρίων και μέτρων που αφορούν συνολικά τον πληθυσμό.

Χαρακτηριστικά παραδείγματα επιτυχημένων μέτρων Πρωτογενούς Πρόληψης είναι:

  •       - η εξασφάλιση καθαρού δικτύου πόσιμου νερού για την πρόληψη των υδατογενών λοιμώξεων.
  •       - οι εμβολιασμοί για την πρόληψη λοιμωδών νόσων.
  •       - η φθορίωση του νερού για την πρόληψη της τερηδόνας.
  •       - η υγιεινή και ασφάλεια στους χώρους εργασίας για την πρόληψη των ατυχημάτων και των χρονίων νοσημάτων μετά την έκθεση σε παράγοντες κινδύνου. Απαγόρευση βιομηχανικής χρήσης του καρκινογόνου βενζενίου, κλπ.
  •       - ο έλεγχος της ατμοσφαιρικής ρύπανσης (διοξείδιο του θείου, καπναιθάλη, μόλυβδος, κλπ) για την πρόληψη πνευμονοπαθειών, νεοπλασιών κ.α.
  •       - η προγεννητική φροντίδα και αποφυγή έκθεσης σε παράγοντες κινδύνου (φάρμακα, ακτινοβολίες, κάπνισμα, λοιμώξεις, βαριά εργασία) στην εγκυμοσύνη για την πρόληψη συγγενών ανωμαλιών και επιπλοκών της κύησης.
  •       - η χρήση προφυλακτικού στις σεξουαλικές σχέσεις για την πρόληψη του AIDS και άλλων αφροδίσιων νοσημάτων.
  •       - η αγωγή υγείας για το κάπνισμα και τη διατροφή με σκοπό την πρόληψη του καρκίνου και των καρδιαγγειακών παθήσεων.

Η Πρωτογενής Πρόληψη προωθείται με γενικά μέτρα για την προστασία του περιβάλλοντος, τόσο του φυσικού όσο και του κοινωνικού, στο οποίο ζει και εργάζεται ο άνθρωπος. Τα μέτρα αυτά στηρίζονται στην επιστημονική τεκμηρίωση που παράγει η Κοινωνική Ιατρική και Επιδημιολογία και εφαρμόζονται με την υποστήριξη και ανάπτυξη της Δημόσιας Υγείας.

Η αγωγή υγείας (health education) αποτελεί ένα σημαντικό εργαλείο για την επίτευξη των στόχων της πρωτογενούς πρόληψης. Μετά από μία σειρά έντονων ιατρικών ελέγχων και λαθασμένων αντιλήψεων (π.χ. “θα πεθάνεις αν καπνίζεις” κ.α.), οι σύγχρονες τάσεις απαιτούν το σχεδιασμό της αγωγής υγείας από διεπιστημονικές ομάδες (παιδαγωγοί, ψυχολόγοι, νοσηλευτές, γιατροί, επισκέπτες υγείας, κοινωνικοί λειτουργοί, κλπ) και τη δημιουργία “υγιούς περιβάλλοντος” και ευαισθητοποίησης στο σχολείο, τη δουλειά, την πόλη και γενικά όλους τους χώρους που κυκλοφορεί ο άνθρωπος.